مسيح علي نژاد گرامي پرسيده بودي كه ترک ها که برای یک کاریکاتور آن همه دلگیر شدند به خیابان آمدند و کشته هم دادند این روزها از چه دلگیرند که با ما و خیابان قهر کرده اند؟ كوتاه و عجولانه مي نويسم گرچه انگار بهتر است زماني به تفصيل از آن سخن گفته شود. نه دلگير شدم و نه دلم قنج رفت كه چه سوال خوبي. اما براي جوابش اندكي به فكر افتادم. اين بار اولي نبود كه در اين مدت اين گونه سوالها درباره ي اين كه چرا تركها ساكتند و چرا كردستان بلوا نمي شود و غيره روي سايتها و خبرها و وبلاگها مي ديديم. براي همين احساس كردم كه فشرده، اما مفصلتر از يك كامنت بگويم كه چرا هر بار مواجهه با چنين سوال مشابهي مرا به فكر فرو برده. تيتر وار مي گويم و مي گذرم. نكته ي اول را از اين رو خواهم گفت كه روشن باشد طرفدار حرف خودم هستم و نه هيچ قوم و زباني. نه قصدم دلجويي است و نه دست كم گرفتن، فقط و فقط بدون هيچ پيشزمينه ي قومي اينگونه فكر مي كنم كه در موارد بعدي نوشته ام
1-من ترك نيستم. تهرانيم و آبايم گيلاني اند.
2- من در تهران ديدم كه از هر زباني در خيابان بودندو همه كار كردند. از جمله تركها.
3- اگر منظورتان شهر است بهتر است شهر و زبان را اشتباه نگيريم. و اگر از شهرهاي تبريز و اروميه و امثالهم ما صدايي نمي شنويم به اين تعبير نكنيم كه ترك زبانان ساكتند.
4- گفتم ما صدايي نمي شنويم براي اين كه تاكيد كرده باشم بر اين كه اگر ما نمي شنويم معنيش اين نيست كه صدايي نيست.
5- حالا برگرديم به اين كه اصلا چرا گفتم شهر و زبان را بهتر است اشتباه نگيريم: به اين دليل كه شلوغ شدن شهر هيچ ربطي به زبان ندارد. بلكه ممكن است به امكانات فيزيكي و موقعيت اجتماعي و شهري فعلي شهر برگردد. يعني اين كه براي اين كه بخواهيم بدانيم چرا تبريز و اروميه و شهرهاي ترك نشين شلوغ نمي شوند بايد در خود شهر حاضر و ناظر باشيم و ببينيم كه آيا واقعا شرايطش هست و
نمي كنند؟ يا اين كه ما دقيقا از وضعيت شهر خبر درست و حسابي نداريم؟
6- شرايط شهري اجازه نمي دهد هر روز همه ي شهرها شلوغ شوند. اين بديهي است و كسي هم با آن مخالفتي نخواهد داشت. شهرهاي
ترك نشين هم سبزي خودشان را البته در روزهاي بسياري ثابت كرده اند و كار خودشان را مي كنند. اما نكته اين نيست. نكته در پرسش شما نهفته است
7- چرا هيچكس تا به حال نپرسيده كه مثلا چرا در اين هفته همدان شلوغ نمي شود و چرا اين روزها خرم آباد شلوغ نمي شود و چرا مثلا بندر عباس شلوغ نمي شود؟ اصلا خبر ندارم كه اينها شلوغ مي شوند يا نه فقط از اين جهت گفتم كه آيا ما با طرح پرسش هاي غير دقيق، از دور و بدون ارزيابي قبلي (يدون اين كه امكانات ارزيابي را در اختيار داشته باشيم و بدون اين كه بتوانيم پيش بيني كنيم هر شهر آبستن چه حادثه اي است، بر تمايزي غير واقعي ميان كرد بودن و فارس بودن و ترك بودن و غيره صحه نمي گذاريم؟ همه ي مردم ايران دارند اعتراض مي كنند. آيا تركها در تهران به زبان فارسي شعار نمي دادند؟ آيا تركهاي تهران با اين كار اين تمايز دروغين را نفي نمي كردند. آيا بسياري ترك زبان و كرد زبان و غيره اكنون به زبان فارسي براي جنبش سبز مطلب و تحليل و خبر نمي نويسند. آيا خود موسوي به فارسي سخنراني نمي كند؟تكرار مي كنم ايا پرسش شما بر يك تمايز تاكيد نمي كند؟ يا طور ديگري بگويم آيا اين دست پرسشها كه بسيار شنيده مي شوند، يك تمايز طبيعي زباني را ناخواسته شبيه يك تمايز سياسي و شهري جا نمي زنند؟ اما واقعا اين دو تمايز آيا متناظرند؟
نتيجه: قصد من نفي پرسشگري نيست. بلكه تناه روندي را طي كردم كه براي پاسخ دادن هر پرسشي مي توان در پيش گرفت. واسازي اين پرسش ساده و صميمانه و دوستانه مي تواند به ما نشان دهد كه آنچه مي پرسيم الزاما ما را به آنچه مي خواهيم نتيجه بگيريم رهنمون نمي شود. چه بسا زيرمتنها پرسش ما بر مان چيزي دلالت كند كه نفي اش مي كنيم. خانم علي نژاد گرانقدر، من بدون اين كه ترك باشم يا از سوالت عصباني باشم، سوال تو را با خودم تحليل كردم و خيلي فشرده بخشهايي از اين تحليل را اينجا نوشتم. به اين نتيجه رسيدم كه اين پرسش بر پايه يك فرض غلط استوار است و از كلمات دقيقي بهره نمي برد. تركها ساكت و با خيابان قهر نيستند. شهرهاي ترك نشين هم آن گونه كه ما مي پنداريم ساكت نيستند (اين را از مشاهدات عيني كساني - همه هم فارس- مي گويم كه در اين مدت به اين شهرها چند بار سفر كردند) بهتر است بگوييم شهرهاي ترك نشين مثل تبريز كه از ديرباز سابقه ي آزادي خواهي دارند آن گونه كه هميشه يكي از قلبهاي جنبش ها بوده اند اين بار چنان كه ما مي پنداشتيم (چنان كه ما مي پنداشتيم و نه الزاما آن گونه كه واقعيت اجازه مي دهد) نيستند. تازه اگر اين جمله هم درست باشد شايد به فضاي امنيتي اي برگردد كه اتفاقا پس از همان شورشها در اين شهرها حاكم شده است. فضايي كه فعاليت علني را از تهران دشوارتر مي كند. و شايد هزار دليل ديگر داشته باشد كه فقط مي توان با حضور مداوم در اين شهرها و مقايسه اش با شرايط پيشين به آنها دست يافت. اما اين شيوه ي طرح پرسش اگرچه ظاهرا براي به جوش آوردن غيرت است و شايد ترقيب به تحرك و همراهي بيشتر . اما از يك سو فرضش بر عدم همراهي قرار گرفته كه اين بر ما ثابت نشده و بيشتر خلافش را ديده ايم و از سوي ديگر خواه ناخواه بر مناسبتي كاذب اشاره و ناخودآگاه آن را تاييد مي كند كه طي آن و توسط قدرت تمايزي زباني به تمايزي سياسي و اجتماعي فرافكني مي شود . حال آن كه به فارسي نوشتن و به فارسي شعار دادن ترك زبانها در شهرهاي فارس نشين حاكي از آن است كه عملا بدنه ي ترك زبانها بر تمايز سياسي و اجتماعي خود پافشاري ندارند و اين تمايز را با تمايز زباني اشتباه نمي گيرند لزومي بر اين نمي بينند كه آن را مدام بازتوليد كنند و به رخ بكشند. آيا بهتر نيست كه ما نيز با به رسميت شناختن هر حركت علني و غير علني، با به رسميت شناختن شرايط شهري زندگي و با پذيرفتن وابستگي امكان بيان اعتراض اجتماعي و سياسي به شرايط شهري و نه الزاما به زبان و قوميت، با به رسميت شناختن اين كه هر شهر بر حسب شرايط، زمان و نحوه ي بيان اعتراض و سخن گويي خود را خود برگزيند، تقابل مورد پسند حاكميت ها را بازتوليد نكنيم؟
